Het is een van de meest onderschatte muziekinstrumenten van allemaal. Want hoewel het instrument in de blues zeker wel gewaardeerd wordt en ook diverse grote artiesten er veelvuldig gebruik van maken (Bruce Springsteen, John Mayer, Van Morrison, Alanis Morissette, Eddie Vedder, Kaatje en zelfs Shakira), is en blijft het een ondergeschoven kindje. Wil jij de volgende in dit rijtje zijn? Dit is wat je moet weten voor aanschaf van een mondharmonica!

Veel mensen die beginnen met het bespelen van een mondharmonica kiezen een diatonische mondharmonica. Dit komt omdat deze makkelijker te bespelen (en vaak ook goedkoper) zijn dan de tremolo- en chromatische mondharmonica’s. Van de diatonische mondharmonica’s zijn de meeste modellen verkrijgbaar in de twaalf meest toegankelijke toonsoorten, die je gebruikt als cross harp voor een andere toonsoort. Dit komt omdat een diatonische mondharmonica slechts een bereik heeft van twintig verschillende tonen. In onderstaand schema kun je zien welke toonsoort harmonica je gebruikt om met welke toonsoort van muziek mee te spelen. Bij een harmonica in F zit de toon C ongeveer in het midden. Zo heb je dus alle tonen er omheen tot je beschikking, zowel hogere als lagere tonen.

De toonsoort van de harmonica wordt vaak duidelijk weergegeven op de harmonica zelf of de verpakking. Ook kun je achterhalen met welke toonsoort van de muziek je kunt meespelen door op het tweede blaasgat in te ademen en op het derde te blazen. Je zult merken dat dezelfde toon voortgebracht wordt. Deze toon vertegenwoordigt de geschikte muziek toonsoort. De harmonica die je gebruikt om met een andere toonsoort mee te spelen heet een ‘crossharp’. Wanneer je alleen de mondharmonica bespeelt, is de toonsoort uiteraard niet van belang, maar wel wanneer je een gitaar toevoegt of met een band of CD mee wil spelen. Daarnaast zijn er ook nog verschillende soorten stemmingen, maar de meest voorkomende stemming is de Richter-tuning. Bekende diatonische harmonicaspelers zijn onder anderen Bob Dylan, Bruce Springsteen, John Mayer, Van Morrison, Neil Young, John Lennon, Bono (U2) en Michael Raphael.

Tremolo harmonica’s zijn niet meer zo populair als in de jaren ’30 tot ’50 van de vorige eeuw, maar worden in verschillende muziekstijlen nog steeds gebruikt. Deze dubbeltongharmonica’s hebben twee rijen blaasgaten, met elk een aparte tong. Wanneer je op een positie blaast, zul je merken dat de harmonica een licht vibrerende toon voortbrengt. Dit komt doordat de twee verschillende tongen achter elke positie op net een andere toon weergeeft dan zijn collega aan de andere kant van het blaasgat. Dit geeft een warm en zacht effect en maakt de tremolo harmonica’s perfect voor de begeleiding bij diverse muziekstijlen. Ook van de tremolomodellen zijn verschillen toonsoorten. Sommige modellen beschikken zelfs over twee verschillende toonsoorten, bijvoorbeeld C en G. Bij deze modellen kunt u daarom op zowel de boven- als de onderkant spelen.

Daarnaast hebben we ook nog de octaafharmonica. Ook deze modellen hebben allemaal een dubbele rij blaasgaten en lijken qua design wel wat op de tremoloharmonica’s. Je zult merken dat het geluid echter veel verschilt tussen de modellen. Wanneer je op een blaasgat blaast zul je wederom twee verschillende tonen horen. Deze tonen zijn precies een octaaf verschillend gestemd. Dit zorgt voor een mooi harmonisch effect.

Wat vaak gelijk opvalt bij deze modellen is het knopje aan de zijkant. Met het knopje kun je de ventielschuif laten bewegen en op deze manier een andere toon produceren op dezelfde positie. Van de chromatische mondharmonica’s zijn wel verschillende modellen, maar niet zo veel verschillende toonsoorten. Dit is niet nodig, omdat alle tonen die je nodig hebt beschikbaar zijn op de harmonica. De meeste chromatische mondharmonica’s worden gestemd in C majeur. Een chromatische mondharmonica telt minstens 48 tonen. Je kunt door middel van de schuif steeds een halve toon omhoog. Bekende chromatische mondharmonicaspelers zijn Stevie Wonder en Jean ‘Toots’ Thielemans.

Algemene tips

Belangrijk tijdens het bespelen van een harmonica is het kunnen voortbrengen van een zuivere toon en weten hoe je op de juiste manier moet in- en uitademen om een bepaalde toon te kunnen produceren (en deze een bepaalde tijd vast te houden). Aangeraden wordt om goed te ontspannen en vanuit het middenrif te ademen, zodat je longen half gevuld zijn. Het is een goede oefening om elk toonkanaal op de harmonica langs te gaan en een blaas- en zuigtoon te produceren, zodat je het gevoel goed in je lippen krijgt en op den duur een individuele toon kunt spelen op elke blaasgat. Je kunt je lippen daarbij op verschillende manieren houden, afhankelijk van waar je voorkeur ligt.  Over het algemeen worden de lippen vaak getuit, maar er zijn ook technieken waarbij de lippen samenwerken met de tong. Deze oefening is ook belangrijk omdat je de tongen in je harmonica kunt beschadigen bij een onjuiste blaas- of zuigtechniek.

Onderhoud

De mondharmonica heeft naast het bespelen ook aandacht nodig in de vorm van onderhoud. Het zijn namelijk vrij gevoelige instrumenten. Wanneer je het instrument bespeelt, zal er speeksel in de harmonica belanden. Dit is op zich niet erg, want tegenwoordig worden de kammen hier goed op voorbereid (door middel van goede lak bij houten kammen of een plastic kam, die niet opzwelt). Je moet er wel goed op letten dat, ondanks deze maatregelen, het toch belangrijk is de harmonica goed te laten drogen voor je deze opruimt. Dit duurt gemiddeld ongeveer een half uurtje. Bij chromatische harmonica’s kunt je bijvoorbeeld een tandenstoker tussen de ventielschuif plaatsen, waardoor deze half geopend blijft en beide kanten goed kunnen drogen. Het is ook handig dat je de verschillende onderdelen (kam, dekplaatjes/covers, tongen/rietjes, stemplaat) goed kunt onderscheiden.

Pas goed op met stof en andere beschadigende factoren, want als je dit niet doet kunnen de tongen vast gaan zitten. Wanneer je de harmonica niet goed verzorgt, zul je snel merken dat de kwaliteit van de voortgebrachte tonen achteruit gaat. Aangeraden wordt om de harmonica op te bergen in een etui of een speciaal doosje (deze worden vaak meegeleverd).